Khi cổ phiếu hoặc thị trường có xu hướng đi xuống, Jesse Livermore thường thực hiện các hành động quyết đoán dựa trên chiến lược đầu cơ giá xuống và kỷ luật quản lý vốn nghiêm ngặt của mình. Dưới đây là những gì ông đã làm:
1. Thực hiện bán khống (short selling)
Livermore nổi tiếng với biệt danh "Con gấu vĩ đại của Phố Wall" nhờ khả năng kiếm lợi nhuận khổng lồ khi thị trường sụp đổ.
- Cơ chế: Ông thực hiện bán khống, tức là bán những cổ phiếu mà ông chưa thực sự sở hữu bằng cách vay cổ phần từ nhà môi giới để giao cho người mua.
- Mục tiêu: Ông hy vọng sẽ mua lại chính những cổ phiếu đó trong tương lai với giá thấp hơn rất nhiều để hưởng chênh lệch.
- Tốc độ: Ông nhận thấy rằng khi cổ phiếu sụt giảm, tốc độ của nó thường nhanh gấp đôi so với khi tăng lên, do đó việc bán khống có thể mang lại lợi nhuận rất nhanh.
Livermore kiếm tiền cả khi thị trường tăng và giảm nhờ bán khống. Tuy nhiên, tại Việt Nam, nhà đầu tư không thể short cổ phiếu cơ sở.
Thay thế thực tế:
- Có thể sử dụng phái sinh (VN30F) để short khi thị trường giảm.
- Nếu không quen phái sinh, lựa chọn tốt hơn là giữ tiền mặt và đứng ngoài.
=> Bài học: Không phải lúc nào cũng phải kiếm tiền. Biết “không làm gì” trong downtrend cũng là một chiến lược.
2. Tuân thủ quy tắc cắt lỗ 10%
Đây là quy tắc "sắt đá" của Livermore để bảo vệ nguồn vốn – thứ mà ông coi là huyết mạch của nhà đầu cơ.
- Cắt lỗ ngay lập tức: Nếu ông mua một cổ phiếu và nó đi ngược lại dự đoán (giảm giá), ông sẽ tự động bán ra nếu mức thua lỗ chạm ngưỡng 10% so với giá mua ban đầu.
- Không bao giờ “trung bình giá xuống”: Livermore kịch liệt phản đối việc mua thêm cổ phiếu đang sụt giá để hạ giá trung bình. Ông cho rằng khi cổ phiếu giảm, đó là bằng chứng cho thấy phán đoán của mình đã sai và việc cần làm là thoát ra chứ không phải lún sâu thêm.
Tại Việt Nam:
- Rất nhiều nhà đầu tư ôm lỗ 20-30% chỉ vì hy vọng.
- Thị trường Việt Nam có đặc điểm giảm rất nhanh khi gãy trend (call margin, bán giải chấp).
=> Bài học: - Cắt lỗ sớm giúp bạn giữ sức mua cho cơ hội tiếp theo.
- Không trung bình giá xuống trong xu hướng giảm - đây là sai lầm phổ biến nhất.
3. Quan sát các cổ phiếu dẫn đầu (leader stocks)
Để xác định khi nào nên bắt đầu bán khống trên diện rộng, Livermore theo dõi sát sao các cổ phiếu dẫn đầu thị trường.
- Dấu hiệu đảo chiều: Khi các cổ phiếu dẫn đầu ngừng tạo ra mức giá cao mới và bắt đầu giảm mạnh, ông coi đó là dấu hiệu nguy hiểm cho thấy toàn bộ thị trường sắp đảo chiều.
- Thăm dò thị trường: Trước khi tung ra những đòn đánh lớn, ông thường thực hiện các lệnh bán khống thăm dò với khối lượng nhỏ để kiểm tra xem thị trường có thực sự yếu đi như dự đoán hay không.
Tại Việt Nam:
- Theo dõi nhóm bank (MBB, CTG), chứng khoán, HPG, MWG... hoặc các cổ phiếu vốn hóa lớn trong VN30.
- Nếu các cổ phiếu mạnh nhất bắt đầu yếu đi -> thị trường chung thường sắp gãy.
=> Bài học: Đừng nhìn mỗi cổ phiếu mình cầm, hãy nhìn dòng tiền toàn thị trường.
4. Kiên nhẫn chờ đợi “mốc then chốt” (pivot point)
Livermore tin rằng tiền được tạo ra nhờ việc ngồi chờ đợi chứ không phải giao dịch liên tục.
- Chờ xác nhận: Ông sẽ đứng ngoài thị trường và giữ tiền mặt cho đến khi xuất hiện “mốc then chốt” - thời điểm mà xu hướng giảm được xác nhận rõ ràng.
- Hành động đúng lúc: Chỉ khi tất cả các yếu tố đều ủng hộ và thị trường xác nhận dự đoán bằng hành động giá thực tế, ông mới bắt đầu tấn công mạnh mẽ.
Tại Việt Nam:
- Nhiều nhà đầu tư bắt đáy quá sớm -> “bắt dao rơi”.
- Thị trường có thể giảm sâu hơn bạn nghĩ rất nhiều.
=> Bài học: - Chờ tín hiệu rõ ràng (break trend, volume xác nhận). (Kinh nghiệm thị trường Việt Nam có thể áp dụng nguyên tắc 3 phiên, nguyên tắc tạo đáy 3 lần, đáy sau cao hơn đáy trc (nâng đáy)
- Đừng cố đoán đáy - hãy đi theo xu hướng.
5. Những ví dụ điển hình
- Vụ sụp đổ năm 1907: Livermore đã bán khống mạnh mẽ và thu về hơn 1 triệu đô la lợi nhuận chỉ trong một ngày. Thậm chí, quyền lực bán khống của ông lớn đến mức J.P. Morgan đã phải gửi lời yêu cầu ông ngừng bán để cứu thị trường khỏi bị xóa sổ.
- Vụ sụp đổ năm 1929: Trong khi cả nước Mỹ hoảng loạn vì phá sản, Livermore đã tích lũy được hơn 100 triệu đô la nhờ vị thế bán khống khổng lồ đã được chuẩn bị từ nhiều tháng trước.
- Cổ phiếu Union Pacific (1906): Dựa vào linh cảm và quan sát bảng giá, ông đã bán khống Union Pacific ngay trước khi trận động đất San Francisco xảy ra, mang về khoản lợi nhuận 250.000 đô la.
Tại Việt Nam:
- Những giai đoạn như 2022 cho thấy: ai giữ tiền mặt hoặc short phái sinh sẽ có lợi thế rất lớn.
=> Bài học: - Thị trường giảm không phải là thảm họa nếu bạn có chiến lược phù hợp.
- Quan trọng nhất là quản trị rủi ro trước, lợi nhuận đến sau.
Kết luận
Điểm khác biệt của Livermore không nằm ở việc dự đoán đúng mọi lúc, mà ở cách ông phản ứng khi sai. Ông không hy vọng, không cố chấp, mà tuân thủ kỷ luật tuyệt đối. Đây chính là bài học quan trọng nhất cho bất kỳ nhà đầu tư nào.
Tư Phúc
Bình luận: